yul catu turunda. masina "probka"su yagni avtomobil "boko"so turunda. "probka" - urus ca, "boko" - tatar ca. yagni tilqisuwcu, utup kita almawcu masina tuplanusu, torkomo. sonnon ocon utup kita almaylar ki, aldaguraq masinalar da barmay, tora. ni ocon monday hal ciga son??? soraw: mon hal qaycan-qayda baslanup kita? cawabu: cat yanunda bit, svetofor yanunda. "bit" - "bilgili" magnasin bira, yagni mon cawap bilgili. sababini son cattan izlarga kirak. harkim bila ki, zur, cin boko sirak bulsa da kickina gina bokocoklar harwaqut barliqqa kilip tora, qayda? svetofornu kotkanda. ni ocon: svetofor yul birgac masinalar kisak kina barusu bir yulu ilikkigi yagni svetofor yanunga tuqtagancigu tizlik bilan kitip bara almay: basta in aldagusu quzgala, tizligini arttira-arttira alga kita, on citarlik yagni barilisuw qurqunucusuz yiraqliqqa kitkac kina onnun artundagu masina quzgala. mon boko ikinci torlo aytkanda son uq cirat. ni ocon monday hal ciga son??? ni ocon cirat ciga? conki masinalar barmay ca, barularundan tuqtap toralar, tuqtap torgan sayun arttan tagun masinalar kilip cita tora, onlaru da albatta tuqtay, sonlay iytip cirat zuraya, bokocok arta. mon masinalar kotop torgan waqutta yagni in aldagu, in birinci kilip tuqtagan masinalar tuqtap torganda cirat zuraya gina bara, kimimay. ni ocon monday hal ciga son??? ni ocon masinalar barularundan tuqtap tora? monoso har kimga bilgili! on masinalar yul bira! kimga yul bira? mon tuqtap toruwcu masinalarnun barasu yulunu kisip uta togan yul bar, son yuldan baruwcu masinalarga yul bira. ni ocon monday hal ciga son??? ni ocon yul birirga turu kila? conki tigi arqulu yunalista yagni kisip utuwcu yuldagu masinalarga da barirga kirak!, onlarnun da barasu bar. ni ocon monday hal kilip ciga son??? artqulu yunalistagi masinalarga barurga kirakligi problemanu cismay yagni qiyinliqni bittirmay, mon fikir biznin problema ocon tupik qina yagni biznin cawap izlawibizga monda yul yuq. mon sorawga basqa yaqtan cawap izlarga kirak. ni ocon monday hal kilip ciga son??? mon sorawnu basqa ca anlarga kirak. mon sorawnu ikinci torlo iytip, cawap tabirliq iytip quyurga-birirga kirak. mon urunda fikir yortow tacribam bar bulup ciqti. cagistirip qararga kirak!!! ni ocon yulnun basqa yagni gadiy yagni catsuz yagni kisilmagan yagni borolossoz yagni turu urununda masinalar tuqtamay ca bara- bara da catqa kilip citkac [kina] onlarga qay waqut tuqtarga turu kila? mon urunda fikir yortow tacribam bar bulup ciqti. mon fikirga borolmay ca tagun fikir yortownu dawam iytirga kirak. ni ocon monday hal kilip ciga son??? analogiya yagni ohsas hal izlarga kirak. mon urunda fikir yortow tacribam bar bulup ciqti. masinalarnu ayurum-ayurum iytip tugul, a bir agum iytip qararga kirak! su agumu sikilli! mon bik gadiy bulup ciga!!! ni ocon masina agumu aga-aga da cat yanunda bokolar barluqqa kila ham gomuman alganda masinalarnun tizligi kimay yagni bir yunalista masinalar tizlik yugaltmay ca agularunu dawam iytsalar da on yunaliska artqulu yunalistagi masinalar tuqtap tora, tuqtagancu tizliklarini kimita, tuqtagac iysa tizliklari – in kicisi-in kimi, yagni gomuman alganda yagni iki yunalis masinalarunun gomumiy tizligi kimay. ni ocon monday hal kilip ciga son??? su agumu sikilli! mon bik gadiy bulup ciga!!! mon fikirga borolmay ca tagun fikir yortownu dawam iytirga kirak. ni ocon monday hal kilip ciga son??? masinalarnun tizlik bilan baruwlaruna igtibar iytmay ca, ham onlarnun svetofor yanunda kotop torgan urunda tığızlanip bokolanip toruwlaruna ham catnun ikinci yagunda yulnun busap qalganunga igtibar iytmay ca yul buylap-{buyun ca} tigiz gina taralup yatalar diyp kuz aldunga kildirirga kirak yagni kunul kuzu bilan qarap qararga. mon bik-bik gadiy bulup ciga!!! "cagistirip qararga kirak!!! ni ocon yulnun basqa yagni gadiy yagni catsuz yagni kisilmagan yagni borolossoz yagni turu urununda masinalar tuqtamay ca bara- bara da catqa kilip citkac onlarga qay waqut tuqtarga turu kila?" diygan iydim, yagni catsuz urunda masina tizligi zur, a catta masina tizligi kimay, mon iki torlo urunnun ninday ayurmasu bar? bilgili indi, catta artqulu yuldan baruwcu-kiluwcu yagni catqa kiluwcu-yaqunlasuwcu masinalar da ostala. yagni gap-gadiy: catta masinalar kubrak! catsuz urunda bir yul, catlu urunda iki yul. catsuz urunda yul kinligi bir yulnunqu bir torlo, ikinci yulnunqu ikinci torlo, mon iki yul suzulup bara-bara da catta kisisa. "yul kinligi narsaga kirak buldu ali" diygan

sorawga cawap son ki, yul kinrak bulsa onga kubrak masina siya, ikinci torlo aytkanda, kinrak yulnun utkaruwcanligi artugraq. tagun da, haman da anlamawcu ocon aytam, masina aldu bilan alga bara, yanunga yatup ta barmay, qiriyu, yanu bilan da alga barmay, masinanun kinligi bar, yulnun da kinligi bar, masinanun kinligi yul kinligindan zurraq bulsa, min yulnun momkin qadar masina kira alurluq, yoroy alurluq, siya alurluq kinligi turunda aytam, onday yulga onday masina siymay, hatta biraw da siymay, conki on yul kinligi buyun ca sonday cik bilan ciklangan ki, on cik masinanu utkarmay, utkarsa masinanu watup utkara, yaki on cik uzu watula, mon bik ziyanlu, ziyanlu tugul iykan, min onday hal turunda soylamaym, masalan kompyuter uyunu turunda soylamaym, a ziyanlu bulgan hal turunda, masalan, masinanu watulsa ratlaw-tozatuwu qiyin ham cik yort stenasu bulsa onnu tozatuw-ratlawu awur, mon ikisi da "ziyanlu" diygan suz, ham basqa ziyanlaru da bar. ni ocon ziyanli iykanini anlatup tormaym indi, ardum. "onday yulga onday masina siymay", diygan iydim, yagni son uq yulga monday masinaga qaraganda tarraq ham kinligi yul kinligindan kickinarak transport, masalan mototsikl on yulga siya.

"catsuz urunda yul kinligi bir yulnunqu bir torlo, ikinci yulnunqu ikinci torlo, mon iki yul suzulup bara-bara da catta kisisa." diygan iydim, a kisiskan urunda, yagni catta, biznin yaqtagu boton catlarda diyarlik yul kinligi sonday uq, uzgarmay, yagni yul bara-bara catqa kilip citkanci onnun kinligi ninday iydi, catta da onnun kinligi son uq, iki yulnun da uz kinliklari saqlana, mon zamanda biznin ilda sonlay

iytip yasaylar!, kinliklari catsuz urundagu sikilli, a catta masinalar kubrak! masinanon uzunga turu kila torgan maydano bar,

a catta on maydanga kisuwco yuldago masinalar da turu kila baslay, songa kura kisisuwco masinalarnon maydannarono ayororga, "birsinin ostondan birsini tosor"orga kirak, onlay iytkac, cat turusunda yul qabargan, kinaygan sikilli

bula.

amma sahar citindagi urunda minnin 2 kinaytilgan cat kurganim bar, qalganlarunda barusunda da catta yul kinaymay! "noqrat alanu"da da, qazanda da, kukmarada da, qazanda kupurlar bar onusu, amma min onnun turunda aytmaym, a tigi iki kinaytilgan cat kukmara yanunda. "masinalarnun tizlik bilan baruwlaruna igtibar iytmay ca, ham onlarnun svetofor yanunda kotop torgan urunda tığızlanip bokolanip toruwlaruna ham catnun ikinci yagunda yulnun busap qalganunga igtibar iytmay ca yul buylap-{buyun ca} tigiz gina taralup yatalar diyp kuz aldunga kildirirga kirak yagni kunul kuzu bilan qarap qararga. mon bik-bik gadiy bulup ciga!!!" diygan iydim, mon gadiy aybir son ki, catta "tığızlıq" arta, masina "tığızlıg"ı, kim anlamay, onnun ocon "tığızlıq" tosonca-terminunu misallar bilan anlaturmun,

mon "tığızlıq" ikinci torlo aytkanda "quyuluq" ham "oconco" torlo aytkanda "yisliq". bir uk maydanlu iki urun bar diyp uylanuz, "kuz aldunga kildiriniz", son iki tigiz maydanlu urunnun ikisinda da kup sanlu bir uk torlo aybirlar yata, agar birsinda on aybir kubrak, a ikincisinda kimrak iykan, mon "birinci maydanda son aybir tığızlıgu ikincisindagidan zurraq" diygan suz. birinci maydannu kinaytip ondagu aybirni son kinrak maydanga taratup onnun tığızlıgini kimitip bula. mon maydan iki ulcamli da, oc ulcamli yagni sawut, kulam da, bir ulcamlu yagni kisinti, siziq kisigi, basqa sanlu ulcamlu da bula ala. misallar: quyu yaki sirak uturtulgan agac on agac "tığızlıg"i, tığızlap yaki bus iytip tuturulgan sumka-buqca on sumkadagu kiyim "tığızlıg"i, yis yaki sirak bula torgan hal on waqut buyunca son halnun "tığızlıg"i.

tığızlıgno, har masinaga turu kilgan maydanno birsi artlo birsi kurunuwco 4 rasim bilan anlatam, mon rasimda bir masina bir noqta-piksel, bir masinaga 4 noqta maydan turu kila:

, mon rasimda basta bir yul masinalarono kursatam, onnan aro ikinci yul masinalarono, onnan aro iki yul masinalarono birga, yul son koyon ca qalsa, barilisalar, onnan aro iki yulno masinalar barilismaslik kinaytilgan cat bilan kursatam. a hazirgi kinaytilmagan catlarda mina monlay

"boko"lar barloqqa kila, ham masinalar kisak kina tizlanip kita almaganloqtan, on "boko" zuraya baracaq. ham anlasolmasa tago anlatuw tigindarak. "amma sahar citindagi urunda minnin 2 kinaytilgan cat kurganim bar, qalganlarunda barusunda da catta yul kinaymay! "noqrat alanu"da da, qazanda da, kukmarada da, qazanda kupurlar bar onusu, amma min onnun turunda aytmaym, a tigi iki kinaytilgan cat kukmara yanunda." diygan iydim, kinaytsalar da, catnu tugul, a yulnu tulusu bilan, buyu bilan kinaytalar! masalan qazanda kin uramnar bar: "yamasev", "ibrahimov", "cuykov" uramnaru, a catlarunda kinliklari uzgarmay!, "yamasev" bilan "ibrahimov" catundan basqa, onda kupur. qazandago kupurlu ham bocralo catlarnon rasimlari bar >>. yulnu tulusu bilan kinaytkac, yul buyunca tığızliq kimay, amma cat bilan catsuz urunnun tığızliq ayurmasu qala. "sahar ciri bit, cat pocmagunda yortlar bardur" diyip bulmay, conki masalan mon kin uramnar yortlar bilan plan bilan tozolgandir, ham yortlar sonraq tozolgandir, a "cistopolskaya" bilan "dekabristov" catunun pocmaqlarunda qomacaw tas yortlar yuq ic indi??? "qazanda kupurlar bar onusu, amma min onnun turunda aytmaym" diygan iydim, kupur usulu catnu kinaytuwga qaraganda yahsuraq onusu. bizda kupur isulunu qullanalar a kupursuz gina kinaytuw yulu-isulu turunda bilmaylar sikilli, a balki mon usul faydasuzdur: biznin il yulcu galimnari eksperiment-sinaw utkarip onno yasap qaraganlardur yagni yul catununun maydanunu zuraytup, ham on sinawdan bilganlardir ki, balki on usul bik az faydaludur, ya qay bir torlo ocraqta gina faydaludur, masalan, tigi min kurgan iki kinaytilgan cat kibik masina sirak kisisa torgan yagni {masinasu az yaki {kisisuwcu trayektoriyali masinasu az yagni {bir yulda masina kup bulup ta onga artqulu yulda masina bik az bulgan}}} yul catlarunda. qisqaca aytkanda,

kirak tugul, a

kirak. yaki tagon da kinrak:

. usumluk sabagonon da botaqlangan urunu sonlayraq qabarop tora bit, monlayraq:

; mon ni ocon kirak?- conki monlay

bulganda masinalarnon tigizligi cat yanonda artoq zur bulup bozola, onlarnon tigizligini kimitir ocon monlay

iytip yulno kinaytasi. monday kupurlu

cat ta yulga qaraganda kinaytilgan bit, kupur hisabonga 2 tapqor arta maydano, tagon basqa yullaro bilan tagon da kubrakka. kupurlu catta torlo trayektoriya bilan bara torgan masina agomnaro har qayso ayorom yul bilan bara, kupursuz catno da sonlay ayorop qaraym:

, monda 16 "gadiy" cat-kisisuw kilip ciqti, ham yul buylap bir yaqqa bara torgan masina torkomo ocka ayorola: unga, turuga, sulga; catqa durt yaqtan sonday torkomnar kila da har birsi 3ka ayorola, son trayektoiyalarnin kisiskan urunnaro 16. susu rasimdan bir torlo svetofor islawo kilip ciga:

, monnon durt olostan tora bir periyodo, mon nacardor. trayektoriyalarnin yullarono ayorganda monday

narsa ciga, tigi kupurlu cattan ayormalo yullar bir yassoloqta yata. Anlasilmado bugay. bilgili ki, masinalarnon tizligi artsa, onlarnon birsi bilan birsinin araso arta,

conki onlar birsi birsinga barilisuwdan qurqa, conki birsinin kisak tuqtawo-akrinayuwo ihtimalo bar, a qarsodago masina kisak akrinaysa, masina yortuwco uz masinason tuqtatorga olgormaska momkin, kuz, bas miyi, nervlarnin, muskullarnon, tormoznon islaw tizligi arqasonda ham inertsiyali bulganloqtan masinanon saqtoy akrin tuqtawo-akrinayuwo arqasonda, ham tagarmacnin suwuwo arqasonda; masina tuqtaganco kup yul uta ham kup waqot uta. agar aldago kisak akrinaygan masinaga qadarli ara mon masinalarnin tizliklaringa kura citarlik bulmasa, artttago masina aldagosonga barila. bilgili ki, masinalarnon tizligi artsa, onlarnon birsi bilan birsinin araso arta, mon "yul yorow qagiydalari" digan zakonda hatta "qus"ulgan-"boyor"olgan, on ara "distantsiya" diyp atala.

bilgili ki, masinalarnon tizligi artsa, onlarnon birsi bilan birsinin araso arta, sonlay iytip, bir waqot biramligi, masalan, yarto sagat icinda, bir yul kisim-seceniyesindan yagni yulnun bilgili bir toso-urunu artqolo masinalar utup kitsalar, onlar tiz da utarga momkin, akrin gina utarga da momkin, amma akrin barsalar, onlar birsi birsindan 2 metr artta qalop bara alalar, a tiz barsalar, birsi birsindan 40 metr artta qalop barorga momkinnar. sonlay iytip, tizrak barsa masinalar, masinalar siragaya, yagni tığızliqlaro kimay, a akrin barsalar, tığız bulup bara alalar. sonlay iytip, tizlik artuw suso yuldan suso waqot icinda uta ala torgan in kup masina sanon arttora da, kimita da; naticasini bir az bilam: bik akrin tizlik bilan barsalar, yuldan az masina uta, bik quzu barsalar da yuldan az masina uta, sonlarnon arasonda bir optimal tizlik bar. min monosono narsaga soyladim ki, "catta yulnun kinligi kimisa ni, onnon qarawo catsoz cirindagi yulnon momkinliklari aram bulmay, onda masinalar tizrak bara." diygan uyga qarso. catta yulnon tarayuwo - in mohim utkaruwcanlikni kimituwco, masinalar arasondago distantsiya az buluwo bilan gina catta utkaruwcanlik arta almay, conki distantsiya bik kickina bulganda utuwco masinalar sano kickina. tagon sonno da aytirga kirak ki, masinalarnon tizligi kubrak uzgargan sayon onlar kubrak yaguloq qullana, ham tormozlaro bilan tagarmac tiscasono ham yulno kubrak tuzdora, masina tizligini uzgartmay ca, gil bir uk tizlik bilan barsa, on "birma-bir", balki bir-iki-oc, hatta bis-alto martaba kimrak yaguloq qullana, songa kura "dagin"(da) catta masina tizliginin uzgaruwondan qotolorga tirisirga kirak. qazandago kupurlu catlar: "kompressorniy" zavodo ham "kompressorniy" timir yul stantsiyasi yanonda "sibir trakti" uramo bilan "arbuzova" uramo cato:

, Yamasev bilan Ibrahimov uramlaro cato:

, "respublika klinik sirhawhanasin"dan yiraq tugul cat:

. qazandago bir bocralo cat: "Gadil Qutuy" ham "Gvardeyskaya" uramnaro cato, ilik sonlay iydi:

. mon fotografiyalarni maps.google.co.uk, maps.google.com dan aldom. >>